മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രം എഴുതുമ്പോൾ എം.ടി. വാസുദേവൻ നായരുടെയും പത്മരാജന്റെയും പേരുകൾക്കൊപ്പം മാറ്റിനിർത്താനാകാത്ത പേരാണ് അമ്പഴത്തിൽ കരുണാകരൻ ലോഹിതദാസ്. കഥകൾ എഴുതിയ ഒരാൾ മാത്രമായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹം; ജീവിതത്തെ അതിന്റെ പച്ചപ്പും ചൂടും വേദനയും നന്മയും നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ വെള്ളിത്തിരയിലേക്ക് പകർത്തിയ അപൂർവ കലാകാരനായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ലോഹിതദാസിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങൾ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. അവർ പുസ്തകങ്ങളിലോ സിനിമകളിലോ ഒതുങ്ങുന്നില്ല; നമ്മുടെ അയൽവാസികളായി, ബന്ധുക്കളായി, സുഹൃത്തുക്കളായി ഇന്നും നമ്മുടെ ഓർമകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

2009 ജൂൺ 28-ന്, മലയാള സിനിമയുടെ സർഗപ്രതിഭകളിലൊരാളായ ലോഹിതദാസ് ജീവിതത്തോട് വിടപറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗത്തിന് 17 വർഷം പിന്നിടുമ്പോഴും മലയാള സിനിമ അനുഭവിക്കുന്ന ശൂന്യത നികത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഒരു മികച്ച തിരക്കഥാകൃത്ത്, സംവിധായകൻ, കഥാകാരൻ, ഗാനരചയിതാവ് എന്നതിലുപരി മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിന്റെ ആഴങ്ങൾ വായിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞ അപൂർവ സൃഷ്ടാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് സിനിമയിലേക്ക്

1955 മെയ് 10-ന് ചാലക്കുടി അമ്പഴത്തിൽ വീട്ടിൽ കരുണാകരന്റെയും പൊയ്യയുടെയും മകനായാണ് ലോഹിതദാസിന്റെ ജനനം. സാമ്പത്തിക പരിമിതികളുടെയും ജീവിതസമരങ്ങളുടെയും നടുവിലൂടെയായിരുന്നു ബാല്യവും കൗമാരവും കടന്നുപോയത്. ആ അനുഭവങ്ങളാണ് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തിന്റെ അടിത്തറയായത്.

ചെറുകഥാകൃത്തായാണ് സാഹിത്യലോകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. പിന്നീട് നാടകവേദിയിലെത്തി. തോപ്പിൽ ഭാസിയുടെ നാടകപാരമ്പര്യത്തോട് അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയ അദ്ദേഹം എഴുതിയ 'സിന്ധുനദി ശാന്തമായി ഒഴുകുന്നു' എന്ന നാടകം സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം നേടിയതോടെ ശ്രദ്ധേയനായി.

'തനിയാവർത്തനം' മുതൽ തുടക്കം കുറിച്ച ചരിത്രം

1987-ൽ സിബി മലയിൽ സംവിധാനം ചെയ്ത 'തനിയാവർത്തനം' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ലോഹിതദാസ് മലയാള സിനിമയിൽ തിരക്കഥാകൃത്തായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. മാനസികരോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമൂഹത്തിന്റെ തെറ്റായ ധാരണകളും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളും തുറന്നുകാട്ടിയ ചിത്രം മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ വഴിത്തിരിവായി.

മമ്മൂട്ടി അവതരിപ്പിച്ച ബാലൻ മാസ്റ്റർ എന്ന കഥാപാത്രം ഇന്നും മലയാള സിനിമയിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. അതിന്റെ ശക്തിക്ക് പിന്നിൽ ലോഹിതദാസിന്റെ എഴുത്തായിരുന്നു.

തനിയാവർത്തനത്തിലൂടെ ആരംഭിച്ച ലോഹി–സിബി മലയിൽ കൂട്ടുകെട്ട് പിന്നീട് മലയാള സിനിമയ്ക്ക് അനവധി ക്ലാസിക് ചിത്രങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു.

മനുഷ്യൻ ലോഹിയുടെ കഥാലോകം

ലോഹിതദാസിന്റെ സിനിമകളിൽ സൂപ്പർഹീറോകളില്ല. അസാധാരണമായ അത്ഭുതങ്ങളില്ല. സാധാരണ മനുഷ്യരാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നായകർ. ജീവിതത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദങ്ങളിൽ തളരുന്നവരും സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുതുന്നവരുമാണ് അവരുടെ ലോകം.

കിരീടം അതിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. പോലീസ് ഓഫീസറാകാൻ സ്വപ്നം കാണുന്ന സേതുമാധവൻ സാഹചര്യങ്ങളുടെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ കുറ്റവാളിയായി മാറുന്നു. സമൂഹം ഒരാളെ എങ്ങനെ മാറ്റിമറിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ശക്തമായ ചിത്രീകരണമായിരുന്നു അത്. പിന്നീട് ചെങ്കോൽ ആ കഥയുടെ തുടർച്ചയായി സമൂഹവും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.

ദശരഥം മാതൃത്വത്തിന്റെ വൈകാരികതയെ പുതുവീക്ഷണത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. ഇന്ന് സർറോഗസി ചർച്ചയാകുന്ന കാലത്തേക്കും മുമ്പ് ആ വിഷയത്തെ സ്പർശിച്ച ചിത്രമായിരുന്നു അത്.

അമരം കടലിന്റെയും മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെയും ജീവിതത്തെ അതിന്റെ എല്ലാ തീവ്രതയോടെയും അവതരിപ്പിച്ചു. അച്ഛന്റെയും മകളുടെയും ആത്മബന്ധത്തിന്റെ കഥയായി ഇന്നും ആ ചിത്രം മലയാളികളുടെ മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു.

മഹായാനം, ആധാരം, ഹിസ് ഹൈനസ് അബ്ദുള്ള, കൗരവർ, എഴുതാപ്പുറങ്ങൾ, ഭരതം, വെങ്കലം, സല്ലാപം, ജോക്കർ, വീണ്ടും ചില വീട്ടുകാര്യങ്ങൾ തുടങ്ങി ജീവിതത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത മുഖങ്ങൾ അദ്ദേഹം സിനിമയിലൂടെ അവതരിപ്പിച്ചു.

സംവിധായകനായ ലോഹിതദാസ്

തിരക്കഥാകൃത്തെന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, സംവിധായകനെന്ന നിലയിലും ലോഹിതദാസ് തന്റെ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചു.

1997-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഭൂതക്കണ്ണാടി' അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സംവിധാന ചിത്രമായിരുന്നു. ദേശീയ പുരസ്കാരം നേടിയ ഈ ചിത്രം മലയാള സിനിമയുടെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച മാനസിക നാടകങ്ങളിലൊന്നായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

തുടർന്ന് ഓർമ്മച്ചെപ്പ്, കന്മദം, സൂത്രധാരൻ, കസ്തൂരിമാൻ, ചക്രം, നിവേദ്യം തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന ചിത്രമായ നിവേദ്യം പുതുമുഖങ്ങൾക്ക് വേദിയൊരുക്കിയ ചിത്രമായിരുന്നു. പിന്നീട് മോഹൻലാലിനെ നായകനാക്കി 'ഭീഷ്മർ' എന്ന ചിത്രം ഒരുക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിനിടെയാണ് മരണം അദ്ദേഹത്തെ കവർന്നത്.

താരങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച എഴുത്തുകാരൻ

മമ്മൂട്ടിയുടെയും മോഹൻലാലിന്റെയും അഭിനയജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ കഥാപാത്രങ്ങളിൽ പലതും ലോഹിതദാസിന്റെ തൂലികയിൽ നിന്നാണ് പിറന്നത്.

അതോടൊപ്പം ദിലീപ്, മനോജ് കെ. ജയൻ, ബിജു മേനോൻ, കലാഭവൻ മണി, മീര ജാസ്മിൻ, ഭാമ തുടങ്ങി നിരവധി താരങ്ങളുടെ കരിയറിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകൾ നിർണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തി.

അംഗീകാരങ്ങളുടെ നിറവിൽ

മികച്ച കഥയ്ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം, ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം, ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് പുരസ്കാരങ്ങൾ തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ അംഗീകാരങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.

• 13 തവണ മികച്ച തിരക്കഥാകൃത്തിനുള്ള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാർഡ്
• നാല് തവണ മികച്ച സംവിധായകനുള്ള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാർഡ്
• ഭൂതക്കണ്ണാടിക്ക് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം
• നിരവധി സംസ്ഥാന പുരസ്കാരങ്ങൾ

എന്നാൽ പുരസ്കാരങ്ങളെക്കാൾ വലിയ അംഗീകാരം പ്രേക്ഷകരുടെ സ്നേഹമായിരുന്നു.

എന്തുകൊണ്ടാണ് ലോഹിതദാസ് ഇന്നും പ്രസക്തൻ?

കാലം മാറി. സാങ്കേതിക വിദ്യ മാറി. സിനിമയുടെ ഭാഷ മാറി. എന്നാൽ ലോഹിതദാസിന്റെ സിനിമകൾക്ക് പഴക്കം തോന്നുന്നില്ല. കാരണം അദ്ദേഹം എഴുതിയത് മനുഷ്യനെക്കുറിച്ചായിരുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങൾ ചിരിക്കുകയും കരയുകയും തെറ്റുകയും സ്നേഹിക്കുകയും പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതാണ് അവരെ കാലാതീതരാക്കുന്നത്.

ഇന്നും കിരീടം കാണുമ്പോൾ സേതുമാധവന് വേണ്ടി കണ്ണുനിറയും. അമരം കാണുമ്പോൾ അച്ചൂട്ടിയെ മറക്കാനാകില്ല. ഭരതം കാണുമ്പോൾ സഹോദരസ്നേഹത്തിന്റെ വേദന മനസ്സിൽ തട്ടും. തനിയാവർത്തനം കാണുമ്പോൾ അന്ധവിശ്വാസത്തിന്റെ ക്രൂരത വീണ്ടും തിരിച്ചറിയാം.

ഒടുവിൽ...

ലോഹിതദാസ് മലയാള സിനിമയ്ക്ക് നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന മികച്ച തിരക്കഥകൾ മാത്രമായിരുന്നില്ല. ജീവിതത്തെ അതിന്റെ യാഥാർഥ്യത്തോടെയും സത്യസന്ധതയോടെയും സിനിമയാക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.

ഒരു നല്ല സിനിമ വിനോദം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിനോടുള്ള സംഭാഷണമാകാമെന്ന് ലോഹിതദാസ് കാണിച്ചുതന്നു.

17 വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങൾ മരിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ഇന്നും നമ്മുടെ കൂടെയുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് ലോഹിതദാസ് ഒരു ഓർമ മാത്രമല്ല, മലയാള സിനിമയുടെ ശാശ്വത സാന്നിധ്യവുമാകുന്നത്.

"ജീവിതത്തെ ഏറ്റവും സത്യസന്ധമായി തിരക്കഥയാക്കിയ എഴുത്തുകാരൻ" എന്ന വിശേഷണം ലോഹിതദാസിനേക്കാൾ അർഹിക്കുന്ന മറ്റൊരാൾ മലയാള സിനിമയിൽ അപൂർവമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തൂലിക നിശ്ശബ്ദമായെങ്കിലും, ആ എഴുത്തിന്റെ വെളിച്ചം മലയാള സിനിമയുടെ വഴികളെ ഇന്നും പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.